Online Lezingenreeks⏐De Blijvende Actualiteit van Etty Hillesum
De Blijvende Actualiteit van Etty Hillesum
Menselijkheid als Opdracht
In deze bijzondere online reeks staan het leven, het denken en het schrijverschap van Etty Hillesum centraal. Haar werk raakt nog altijd aan actuele vragen over menselijkheid, veerkracht, schoonheid en verantwoordelijkheid in een wereld die voortdurend in beweging is. Vanuit haar scherpe observaties en diepgaande reflecties nodigt zij ons uit om met openheid, aandacht en mededogen naar onszelf en anderen te kijken.
Tijdens deze reeks verkennen we de rijkdom van Hillesums gedachtegoed en de blijvende betekenis ervan voor onze tijd. Haar woorden inspireren tot ontmoeting, verbinding en het besef dat humaniteit niet iets abstracts is, maar iets wat we samen vormgeven in ons dagelijks handelen.
De reeks is tevens verbonden aan een concreet gebaar van solidariteit. De volledige opbrengst van de ticketverkoop komt ten goede aan Rezan Habash en zijn gezin. Rezan, afkomstig uit Syrië, woont inmiddels al jaren in Middelburg, waar hij zich als dichter, fotograaf en betrokken inwoner heeft ingezet voor diverse maatschappelijke en culturele organisaties, waaronder het Etty Hillesum Huis. In de afgelopen jaren heeft hij hier een bestaan opgebouwd en waardevolle verbindingen gelegd binnen de lokale gemeenschap. In maart 2026 verscheen zijn eerste Nederlandstalige dichtbundel, Niet genoeg van de liefde, waarvan de tweede druk een maand later al verscheen.
Tegelijkertijd leeft hij al vijf jaar gescheiden van zijn gezin. Recent ontving hij bovendien bericht van de IND dat hij Nederland moet verlaten. Dit besluit staat in schril contrast met de manier waarop hij deel is gaan uitmaken van de Middelburgse samenleving en raakt velen die hem kennen en waarderen. Juist daarom verdient hij op dit moment onze aandacht en steun.
Zo krijgt de inspiratie van Etty Hillesum niet alleen gestalte in woorden en gesprekken, maar ook in daden. Door deel te nemen verdiept u zich in een uitzonderlijk en actueel gedachtegoed én draagt u bij aan een initiatief waarin cultuur, betrokkenheid en medemenselijkheid samenkomen.
Een extra aanleiding om juist nu stil te staan bij Etty Hillesums nalatenschap is de internationale dramaserie over Etty Hillesum, geregisseerd door Hagai Levi, die op zaterdag 6 juni wordt uitgezonden. De rekwisieten uit de serie worden tentoongesteld in het geboortehuis van Etty Hillesum te Middelburg, waardoor bezoekers op een bijzondere manier kennis kunnen maken met de verbeelding van haar leven en gedachtewereld.
Voor wie de lezingen tijdens het vrijheidssymposium op 5 mei aan zich voorbij moest laten gaan, biedt deze online reeks een nieuwe gelegenheid om kennis te maken met het inspirerende gedachtegoed van Etty Hillesum. Verschillende sprekers zullen vanuit hun specifieke achtergrond en invalshoek het licht laten schijnen op deze bijzondere dagboekschrijfsters.
De opbrengst komt ten goede aan Rezan en zijn gezin.
Zie ook: https://www.gofundme.com/f/help-my-wife-and-daughters-achieve-safety-and-reunite-after
https://www.uitgeverijvankemenade.nl/RezanHabash.html
Voor meer informatie over de serie: https://www.cinema.nl/artikelen/dramaserie-etty-plaatst-het-oorlogsdagboek-van-etty-hillesum-in-het-amsterdam-van-nu
Etty is vanaf zaterdag 6 juni 2026 om 22:40 uur te zien op NPO 2.
Programma
Zaterdag 6 juni: 19.30 – 20.45
Lucrezia Zanardi: Freeing the House: Curatorial Practice and the Expanded Archive at the Etty Hillesum Huis
This presentation explores the significance of a site devoted to memory, not only in portraying freedom as a historical and moral value linked to a renowned individual like Etty Hillesum but also in institutionally embodying freedom. Etty Hillesum’s writings convey freedom as an internal, existential condition: a form of openness preserved despite extreme oppression. This idea provides a valuable perspective for examining the curatorial challenges of her birthplace, now transformed into the Etty Hillesum Huis. Utilizing Vilém Flusser’s differentiation between “free” and “unfree” institutions, this talk introduces the Etty Hillesum Huis as a “living archive,” or an expanded archive: a dialogical environment where biography, documents, artistic practice, research, and community involvement dynamically converge.
Lotte Bergen: Etty Hillesums liminale ervaringen in Amsterdam en kamp Westerbork,1941 – 1943
Met de afkondiging van de Arbeitseinsatz werden de omstandigheden voor de Joden gewijzigd: men kon elk moment een oproep krijgen om vervolgens naar een onbekende plek in het Oosten te worden afgevoerd. In deze bijdrage – die grotendeels is gebaseerd op hoofdstuk 9 van mijn boek ‘Het verweer van Etty Hillesum tegen het nazisme. Sporen van agency in haar dagboeken en brieven uit Amsterdam en Westerbork, 1941-1941’ – wordt nagegaan hoe Hillesum aan deze liminale situatie – een situatie waarin de oude zekerheden verdwenen en een nieuwe situatie zich nog niet had aangediend – het hoofd tracht te bieden en op haar eigen manier een weg probeert te vinden in die julidagen, kort voordat zij bij de Joodse Raad zou gaan werken, wat later werd gevolgd door haar vertrek naar kamp Westerbork.
Zondag 14 juni, 19.30 – 20.30
Alexandra Nagel: Over de totstandkoming van Julius Spier en de kunst van het handlezen
Bij het schrijven van een boek moeten altijd keuzes worden gemaakt. Wat wordt de rode draad van het verhaal; wat komt er wel in, wat niet. In deze presentatie wordt uitgelegd wat het kernthema van de biografie over Etty Hillesums handlezende psychotherapeut, Julius Spier (1887-1942) is geworden. Ook worden een paar voorbeelden gegeven (inclusief foto’s) die gaandeweg het schrijfproces zijn geschrapt.
Donderdag 18 juni, 19:30-20:30
Henrik Laban: Ondanks alle schaduw schijnt de schoonheid
Temidden van de oorlogsgruwelen oog houden voor het schone: is dat niet ronduit zedenkwetsend? Volgens Etty Hillesum niet: ‘Een gedicht van Rilke is even reëel en belangrijk als een jongen, die uit een vliegmaschine valt’, schrijft ze op 13 augustus 1941. Hoe kwam ze tot zo’n waaghalzige uitspraak en op welke manier bereidt haar levensfilosofie ons anno 2026 een pad dat we esthetisch humanisme kunnen noemen?
Zondag 21 juni, 19.30 – 20.30
Marja Clement: De taal van Etty Hillesum
De taal van Etty Hillesum is rijk aan beeldspraak, bevat metaforen en metonymia, subtiele humor en ironie en wordt gekenmerkt door een originele, unieke stijl. Uit de dagboeken spreekt een geboren schrijfster die de taal met een betoverende schoonheid weet te gebruiken.
Donderdag 25 juni: 19.30 – 20.30
Coen Albers: Hoe verder, als je leven is verstoord? Omgaan met ongemak, ziekte en gebrek, met Etty Hillesum’s gedachtegoed als inspiratiebron.
Ziekte, gebrek en ongevallen overkomen een mens, je vraagt er niet om. Hoe daarmee te leven, als dat leven toch nog doorgaat. Je weet niet hoe en ook niet hoe lang. Gaat het over, word ik beter of blijft het altijd? Of ga ik eraan dood, en wanneer dan en hoe? Hoe kan het leven toch zin hebben als het tegenzit en de wanhoop op de loer ligt? Aanvaarden van het onvermijdelijke, hoe doe je dat?
Gebaseerd op observaties en ervaringen uit de praktijk geeft Coen Albers hierbij een handreiking. Gesteund door de aantekeningen van het korte en verstoorde leven van Etty Hillesum.
Zaterdag 27 juni, 19.30 – 20.30
Lauda Maartens: De rol van Etty Hillesum in het onderwijs
Etty Hillesum kan jongeren inspireren om na te denken over grote vragen rondom identiteit, vrijheid, verantwoordelijkheid en menselijkheid. Haar dagboeken laten zien hoe je, ook in moeilijke omstandigheden, trouw kunt blijven aan jezelf, worden wie je bent en hoe je open kunt staan voor anderen. In het onderwijs biedt haar werk waardevolle aanknopingspunten voor gesprekken over burgerschap, veerkracht en empathie. Haar persoonlijke stem spreekt jongeren vaak direct aan en nodigt uit tot reflectie op hun eigen leven en keuzes. Juist daarom blijft Etty Hillesum een betekenisvolle bron van inspiratie voor nieuwe generaties.